Bölgesel Kalkınma Atlası
81 il ve 26 bölgenin verileriyle Türkiye'nin bölgesel görünümü.
Bölüm 1 · Ekonomik Yoğunlaşma
Her kutu bir ili temsil eder; kutunun büyüklüğü, ilin seçilen göstergedeki Türkiye payıdır.
Kaynak: TÜİK, Hesaplama: Platform
Yöntem: Pay, ilin değerinin 81 il toplamına bölünmesiyle hesaplanır. "Yarısı N ilde" ifadesi, toplamın yarısına ulaşmak için gereken il sayısını gösterir.
Bölüm 2 · Bölgesel Farklar
2.1
Devlet Planlama Teşkilatının 1960'lı yıllardaki ilk çalışmalarından Bakanlığın son SEGE araştırmasına kadar illerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması gösterilmektedir. Her çizgi bir ili temsil etmekte olup üst sıralar daha yüksek gelişmişlik düzeyini ifade etmektedir. İl sayısı dönem içinde 67'den 81'e yükseldiğinden çizgiler, ilin ilgili yıldaki il sayısı içindeki göreli konumunu göstermektedir.
Kaynak: DPT ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı SEGE Çalışmaları; Hesaplama: Platform
Veri: İllerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması: 1963 ve 1970 Tolan (1972) endeksi; 1980, 1985, 1991, 1996 ve 2003 DPT çalışmaları (taranmış yayınlardan okundu); 2011, 2017 ve 2025 Bakanlık SEGE çalışmaları. İl sayısı 1963–1985'te 67, 1991'de 73, 1996'da 76, 2003'ten beri 81.
Yöntem: Dikey konum = (sıra − 1) / (o yılki il sayısı − 1); 0 en gelişmiş, 1 en az gelişmiş. Yeni kurulan illerin çizgisi ilk yer aldıkları çalışmada başlar. "Yükselenler" ve "gerileyenler", 1963'ten 2025'e konum değişimi en büyük olan altışar il (yalnızca 1963'te var olan 67 il). Çalışmaların göstergeleri ve yöntemleri farklı olduğu için sıralar arasındaki küçük değişimler yöntem farkından kaynaklanabilir. "Hep zirvede": bütün çalışmalarda ilk beşte yer alan iller.
Bölüm 3 · Toplumsal Dönüşüm
3.1
Türkiye nüfusu yüz kişilik bir toplulukla temsil edilmektedir; her figür nüfusun yüzde birine karşılık gelmektedir. Gösterim; yaş grubu, yerleşim yeri, eğitim düzeyi, medeni durum ve hane tipine ilişkin toplumsal yapı ile istihdam durumu, sektörel istihdam, kayıt dışı istihdam ve göreli yoksulluğa ilişkin işgücü ve gelir göstergelerini ortaya koymaktadır. Eğitim, medeni durum ve kayıt dışı istihdam dağılımları kadın ve erkek nüfus için ayrı ayrı incelenebilir.
Kaynak: TÜİK (ADNKS, Ulusal Eğitim İstatistikleri, Hanehalkı İşgücü Araştırması, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, SKA Göstergeleri), Hesaplama: Platform
Veri: TÜİK 2025: yaş grupları ve medeni durum (ADNKS), yoğun kent / orta yoğun kent / kır nüfus oranları (TÜİK kent-kır sınıflaması), 15 yaş ve üstü nüfusun eğitim durumu, istihdam ve işgücüne katılma oranları ile istihdamın tarım, sanayi (inşaat dahil) ve hizmetler sektörlerine dağılımı (HİA), türüne göre hanehalkı sayıları (ADNKS); TÜİK 2024: sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanların toplam istihdamdaki oranı (SKA 8.3.1); TÜİK 2025: medyan eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirinin %60'ına göre göreli yoksulluk oranı (GYKA). Bölge dağılımı il nüfuslarının coğrafi bölgelere göre toplamıdır.
Yöntem: Paylar 100'e yuvarlanır; yuvarlama sonrası toplam 100 olsun diye kalanı en büyük olanlar bir üst sayıya tamamlanır (en büyük kalan yöntemi). Eğitim, iş ve medeni durum 15 yaş ve üstü nüfusa, sektör ve sosyal güvence dağılımları istihdam edilen nüfusa, hane tipi ise hanehalkı sayısına göredir; eğitimde "bilinmeyen" dışarıda bırakılır. İşsiz = işgücüne katılma oranı − istihdam oranı.
3.2
Doğurganlık geriliyor, nüfus yaşlanıyor, haneler küçülüyor. Aşağıdaki adımlar bu dönüşümü önce Türkiye geneli, ardından iller için göstermektedir.
Bölüm 4 · İllerin Özgün Yapısı
4.1
Türkiye haritası her ilin bir karo ile gösterildiği sade bir biçimde düzenlenmiştir. Her karoda, ilin 81 il arasında en üst sırada yer aldığı gösterge yer almaktadır (Ordu'da bal üretimi, Van'da koyun sayısı, Antalya'da örtü altı tarım, Sinop'ta ortanca yaş gibi).
Kaynak: TÜİK, Hesaplama: Platform
Veri: TÜİK il düzeyi göstergeleri arasından seçilmiş 111 gösterge (tarım, hayvancılık, ekonomi, sanayi, nüfus, sağlık, eğitim, kültür, turizm, ulaşım, çevre…), her birinin en son yılı. Bazı sayılar (üniversite öğrencisi, tiyatro seyircisi, turist gecelemesi gibi) bin kişi başına çevrilir.
Yöntem: Her gösterge için 81 il sıralanır; "yüksek iyi" olanlarda büyükten küçüğe, bebek ölüm hızı ya da işsizlik gibi "düşük iyi" olanlarda küçükten büyüğe. Her ile, en üst sırada yer aldığı gösterge atanır; aynı gösterge iki ile verilmez (Macar yöntemiyle, sıranın karesini en küçükleyen atama). Ankara ve Kocaeli için birinci oldukları göstergeler arasından en tanıtıcı olanı elle seçildi. Karo yerleşimi, il merkezlerinin 16×8'lik ızgaraya toplam uzaklığı en küçük olacak şekilde yerleştirilmesiyle bulunur.
4.2
Her daire bir ili, dairenin büyüklüğü ise ilin nüfusunu temsil etmektedir. Ekonomi ve üretim, nüfus ve aile, eğitim ve sağlık ile yaşam ve çevre başlıkları altındaki 20 göstergeden biri seçildiğinde iller yeni değerlerine göre konumlanır. Doğurganlık hızında genç nüfuslu Güneydoğu Anadolu illeri, ortanca yaşta ise nüfusu yaşlanan Karadeniz illeri dağılımın uçlarında yer almaktadır. Renkler, illerin OECD kentsel–kırsal sınıflamasındaki yerini göstermektedir.
Kaynak: TÜİK, BDDK, MEB, OECD Territorial Correspondence TL2024, Hesaplama: Platform
Veri: İl düzeyinde, her gösterge için yayımlanan en güncel yıl esas alınmıştır. Ekonomi ve üretim: kişi başına GSYH ile sanayi ve tarımın cari fiyatlarla katma değerdeki payları (TÜİK, 2024), kişi başına toplam mevduat (BDDK, 2025), kişi başına toplam elektrik tüketimi (TÜİK, 2023). Nüfus ve aile: ortanca yaş, yıllık nüfus artış hızı, net göç hızı, ortalama hanehalkı büyüklüğü (ADNKS, 2025), toplam doğurganlık hızı (2024), kaba boşanma hızı (2025). Eğitim ve sağlık: 15 yaş ve üstü nüfusta ve kadın nüfusta yükseköğretim mezunu oranı (2025), okul öncesi net okullaşma oranı, 3–5 yaş (MEB, 2024), doğuşta beklenen yaşam süresi (2023), bebek ölüm hızı ve bin kişiye düşen hekim sayısı (2024). Yaşam ve çevre: bin kişiye düşen otomobil (2025), atık su arıtma tesisiyle hizmet verilen belediye nüfusunun payı ve kişi başı belediye atığı (2024). Balon büyüklüğü: ADNKS nüfusu (2025). Kişi başına mevduatta Türkiye değeri, toplam mevduatın ADNKS nüfusuna bölünmesiyle hesaplanmıştır. Renk: OECD TL2024 kentsel–kırsal sınıfı ("ağırlıklı kırsal" iki alt sınıfı birleştirildi).
Yöntem: Balonların yatay konumu göstergenin değeri; dikey konum yalnızca balonların üst üste binmemesi içindir ve anlam taşımaz (kuvvet yönlendirmeli arı sürüsü yerleşimi). Alan nüfusla orantılıdır. Kesikli çizgi Türkiye değeri.
4.3
Önce istatistiki düzey (il ya da Düzey 2) seçilir; seçim kutusu bu düzeye göre güncellenir. Seçilen ilin 81 il, seçilen Düzey 2 bölgesinin 26 bölge arasındaki konumu her satırda bir nokta ile gösterilmektedir. Gri noktalar aynı düzeydeki diğer birimleri, kesikli çizgi Türkiye değerini ifade etmektedir. Bir noktaya tıklandığında ilgili birimin profili açılır.
Kaynak: TÜİK, Hesaplama: Platform
Veri: TÜİK il göstergelerinin en son yılı: ortanca yaş, ortalama hanehalkı büyüklüğü, net göç hızı, üniversite mezunu oranı ve bin kişiye otomobil (2025); doğurganlık, kişi başı GSYH, kişi başı ihracat, okul öncesi okullaşma, bin kişiye hekim ve sabit genişbant aboneliği (2024); doğuşta beklenen yaşam süresi (2023).
Yöntem: Sıra, değeri büyükten küçüğe dizilmiş 81 il içindeki yerdir; "yüksek iyi" yargısı taşımaz. Kişi başı ihracat çok çarpık dağıldığı için logaritmik ölçekte çizilir. Türkiye değeri TÜİK'in ülke değeridir; kişi başı ihracatta toplam ihracat ÷ toplam nüfus. Benzer iller: on iki gösterge standartlaştırılır (ihracat log alınarak) ve iller arasındaki Öklid uzaklığına göre en yakın üç il seçilir.
Düzey 2: Aynı göstergelerin TÜİK'in Düzey 2 bölgeleri için yayımladığı değerleri kullanılmaktadır. Doğuşta beklenen yaşam süresi Düzey 2 için yayımlanmadığından bu düzeyde on bir gösterge yer almaktadır. Benzer bölgeler aynı yöntemle 26 bölge arasından seçilmektedir; renkler bölgenin bağlı olduğu coğrafi bölgeyi göstermektedir.
Bölüm 5 · Uluslararası Karşılaştırma
Avrupa ve Türkiye'deki Düzey 2 bölgelerinin her biri bir noktayla gösterilmektedir. Sayfa aşağı kaydırıldıkça aynı noktalar gelir düzeyi, ülke içi farklılık, yakınsama, yaş yapısı, nüfus değişimi ve kadın istihdamına göre yeniden dizilmektedir. Türkiye'nin 26 bölgesi kiremit renginde sabit kalır; seçilen bölge bütün adımlarda izlenebilir.
Platformdaki tüm bölgesel göstergelere Analiz Masası üzerinden erişilebilir.